Tarihin.com

Tarih Hayal Mahsulü Olamaz.

Site İçi Arama

Türk Devrimi Ve Çok Partili Yaşama Geçiş 

Bir ülkede Cumhuriyet rejiminden şeklen bile bahsedebilmek için,

-Parlamento,

-Bu parlamento üyelerinin periyodik aralıklarla yenilenmesi (seçim)

-Çeşitli toplumsal kesimlerin örgütlendiği siyasal partiler olmalıdır

1)Cumhuriyet Halk Fıkası

(9 Ağustos 1923)

TBMM 23 Nisan 1920'de açıldığında siyasi partiler yoktu. Bütün milletvekilleri program olarak Misak-ı Milli'yi kabul etmişlerdi. Fakat ilk anayasa metninin

hazırlıktan başlayınca (Eylül 1920) Mecliste birtakım gruplar kuruldu.

-Tesanüt Grubu,

-İstiklal Grubu,

-Halk Zümresi,

-Islahat Grubu gibi adlar taşıyan bu grupların programları açık değildi. Sorunların görüşülmesinde ve karara varılmasında zorluklar çekiliyordu. Mustafa Kemal; memleketin içinde bulunduğu koşulların gerektirdiği güçlü bir çoğunluğu belli prensipler etrafında toplamak için mecliste Anadolu ve Rumeli Müdafa-i Hukuk Grubunu kurdu. (10 Mayıs 1921) Milletvekillerinin çoğu bu grubun üyesiydiler. Bu gruba "Birinci grup 'denilmişti. Bu grubun karşısında olanlara da "İkinci Grup" adı verildi.

Kesin zaferin kazanılmasından sonra  saltanatın kaldırılması ikinci  Grup'ta toplananların sayısını biraz daha  artırdı. Bunun üzerine Mustafa Kemal siyasal parti kurma gereğini duydu. Kendi görüşünde olanların başarı kazanmasını istiyordu. 9 Ağustos 1923'te yeni Türk Devleti'nin ilk siyasal partisi, Halk Fırkası adıyla kuruldu. Cumhuriyet ilan edilince partinin adı Cumhuriyet Halk Fırkası oldu.

2)TerakkiPerver Cumhuriyet  Fırkası

 (17 Kasım 1924)

-Mustafa Kemal'in muhalif arkadaşları olan Kazım (Karabekir) Paşa, Ali Fuat (Cebesoy) Paşa, Rauf (Orbay) Bey, Refet (Bele) Paşa. Adnan (Adıvar) Bey taralından kurulmuştur.

-Devrimlere karşı, saltanat ve hilafet yanlışıdırlar.

-Liberalizmi benimsemişlerdir.

-"Partimiz dini görüşlere saygılıdır" sözünü parti programına alarak din sömürüsü yapmışlardır.

-Meşrutiyet, hilafet, saltanat ve ittihatçılar tarafından desteklenmişlerdir.

-Parti Şeyh Sait İsyanının çıkmasından sorumlu görülerek 5 Haziran 1925 te kapatılmıştır.

3)Şeyh Sait İsyanı (13 Şubat 1925)

Nedenleri;

1)Hilafet ve saltanatı geri getirme isteği

2)Feodal sistemin devam etmesi

3)Kürt devleti kurma isteği

4)İngilizlerin kışkırtması

Gelişim:

13 Şubat 1925 te Piran'da başladı ve hızla yayıldı. Fethi Bey hükümeti yerine İsmet Paşa hükümeti kuruldu.

İsyana Karşı Alınan Önlemler:

1)Kısmi Seferberlik ifan edildi.

2)Takrir-i Sükun Yasası (Sessizlik yasası ) çıkarıldı. (4 Mart 1925)

3)İstiklâl Mahkemeleri yeniden kuruldu. (7 Marti 925)

isyan devlet bütçesinin 1/4 ii harcanarak güçlükle bastırıldı.

Sonuçları :

1)Ülke ve rejim büyük tehlike atlattı.

2)Musul kaybedildi.

3)Toplumun demokrasiye hazır olmadığı anlaşıldı.

4)Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kapatıldı.

4)Mustafa Kemal'e Suikast  Girişimi

(16 Haziran 1926)

Bu arada Mustafa Kemal'e karşı olanlar Ona suikast planladılar. Bu girişimlerini 16 Haziran 1926‘da gerçekleştirmeyi istediler. Ama Gazi’nin İzmir’e gelişi gecikince planlarını uygulayamadılar. Suikastçılar yakalandı ve İstiklal Mahkemelerinde yargılanarak cezalandırıldılar.

Sonuç:İttihatçılar tasfiye edildi

5)Serbest Cumhuriyet  Fırkası

 (12 Ağustos 1930)

-Mustafa Kemal'in isteği ile Ali Fethi Bey tarafından kuruldu.

a)Kuruluş Amacı:

1)Çoğulcu demokratik sistemi kurmak

2)Hükümetin denetlenmesini sağlamak

3)Yeni ekonomik modeller geliştirmek

4)Yeni siyasi kadroların yetişmesini sağlamaktır.

b)Parti Programı:

1)Cumhuriyetçi ve Laiktir.

2)Liberal ekonomiyi benimsemiştir.

3)Kadınlara siyasi haklar verilmesini savunur.

4)Yabancı sermayeyi desteklemektedir.

•Partiye rejim ve Mustafa Kemal muhalifleri dolunca Ali Fethi Bey Partiyi kapatma kararı almıştır. (18 Aralık 1930)

c)Sonuç:

Toplumun henüz laikliği benimsemediği, demokrasi rejimine hazır olmadığı anlaşıldı.

6)Menemen Olayı

(23 Arahk 1930)      

Serbest Cumhuriyet Fırkasının kapatılmasından sonra Nakşibendi Tarikat üyesi gericiler Derviş Mehmet öncülüğünde 23 Aralık 1930'da Menemen'de isyan çıkarttılar. Olaylara engel olmak isteyen Öğretmen Subay Kubilay'a saldırıp, öldürdüler. Olaylar duyulunca bölgede sıkıyönetim ilan edildi. Kurulan askeri mahkemelerde suçlular yargılanıp cezalandırıldı! Bunun üzerine Mustafa Kemal'in yaşadığı dönemde bir daha çok partili yaşam denemeleri yapılmadı.

Türkiye'de, çok partili yaşama, İsmet İnönü sayesinde, 1946 da geçilmiştir.

Yorum ekle

Sponsor Bağlantılar

   

Tarih,Edebiyat,Genel Kültür...

Dogru Ve Güncel Bilginin Adresi.

http://www.ataturkilkeveinkilaplari.com/