Çok Partili Hayata Geçiş Denemeleri

Çok Partili Hayata Geçiş Denemeleri

Saltanatın ve halifeliğin kaldırılması, Anadolu’da tepkisiz kalmadı. Dinci çevrelerde karşı çıkmalar görüldü. Silifke’de, Bursa'da, Reşadiye'de, Adapazarı’nda iktidarın meşru olmadığı savunuldu. Ayrıca ülkede bu olayları hızlandıran etkin siyasal gelişmeler oldu.

2. Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin toplanmasını izleyen günlerde, Halk Fırkası içinde birleşen milletvekillerinden bir bölümü ve Kurtuluş Savaşı’nda büyük yararlılıkları görülen ordu komutanları, Mustafa Kemal Paşa’ya karşı çıkışa

hazırlandılar. Çok sayıda ordu komutanı görevlerinden ayrılarak .siyasal yaşantıyı yeğlediler. Halk Fırkası'ndan ayrılanlar görüldü. Kazım Karabekir Paşa’nın başkanlığında 17 Kasım 1924 günü eski İttihatçılardan oluşan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kuruldu. 6. maddesinde «Fırka, efkar ve itikadat-ı diniyeye hürmetkardır.» ilkesinin yer alması, örgütleme gayreti gösteren üyelerinin dinsel kurumlan yeniden geri getirme amacı taşıyan çevrelerle ilişki kurma boyutuna getirmişti.Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın kurulmasından sonra, 11 Şubat 1925 günü, Şeyh Sait ayaklanması başladı. Ayaklanmanın özelliği, din elden gidiyor sözleriyle milli bütünlüğü bozmaya yönelik amaçlanmaydı. Ayaklanma Genç, Elazığ ve Diyarbakır yörelerine dek yaygınlık gösterdi. Bu arada hükümet, görevinden çekildi. Yeni hükümet İsmet Paşa yönetiminde kuruldu. Gereken askeri önlemler alındı. Ayaklanma ordu güçleriyle bastırıldı.Cumhuriyet yönetimini korumak için alman önlemlerle, gerici başkaldırmalar ezilmeye başlandı. Hiyanet-i Vataniye yasasına ek yapıldı. 4 Mart 1925’ te Takrir-i Sükun Yasası yürürlüğe konuldu. 7 Mart 1925'te Ankara’da İstiklal Mahkemeleri kuruldu.5Haziran 1925’te Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kapatıldı.Olaylar birbiri ardından gelişme gösterdi. 15 Haziran 1926 günü, İzmir’de Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal’e karşı düzenlenen bir suikast önlendi. Maksatlı girişim tüm ülkede lanetlendi. Mustafa Kemal’e saygı ve sevgi telgrafları gönderildi. Belirlenen suçlular İstiklal Mahkemesi ’nce İzmir’de yargılandılar. O günün çok sayıda ünlü kişilerine ölüm cezası verildi.

12 Ağustos 1930 günü Fethi (Okyar) başkanlığında, Serbest Cumhuriyet Fırkası kuruldu. Devrim karşıtlarının bu fırkada toplanması sonucunda, 17 Kasım 1930 günü fırka, kapanma karan aldı.23 Aralık 1930 günü, Menemen Olayı yaşandı. Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın dağılmasına karşı çıkan Nakşibendi tarikatından Derviş Mehmet ve müritleri kendilerine katılan yanlılarıyla Menemen kasabasını bastılar. Gericiler, bu girişimi önlemeye çalışan Yedek Asteğmen Kubilay’ın kafasını kestiler ve tarikat bayrağının ucuna asarak tekbir sesleri arasında kasaba sokaklarında gezdirdiler. Olay bastırıldıktan sonra, suçlular ölüme mahkum edildiler.Türkiye’de tek parti yönetimi 1946 yılına dek süreç gösterdi.



Yorum ekle